عصری نو – درمان ناباروری تنها به دارو، آزمایش و روشهای کمکباروری محدود نمیشود و پوشش بیمهای نیز صرفاً به بستری شدن در بیمارستان معنا پیدا نمیکند. سلامت روان بیماران و پایداری نظام بیمهای، دو حلقه مهمی هستند که بدون توجه به آنها نمیتوان انتظار بهبود کیفیت خدمات درمانی را داشت.
در سالهای اخیر، پیشرفت فناوریهای درمان ناباروری امید بسیاری از زوجها را برای فرزندآوری افزایش داده است، اما همزمان فشارهای روانی ناشی از انتظار برای نتیجه درمان، هزینههای سنگین، نگرانیهای اجتماعی و چالشهای روابط خانوادگی نیز به بخشی جداییناپذیر از این مسیر تبدیل شده است.
اضطراب، افسردگی و استرس مزمن میتواند کیفیت زندگی زوجهای نابارور را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و حتی روند درمان را با دشواری بیشتری همراه کند. به همین دلیل، حمایتهای روانشناختی و مشاوره تخصصی باید در کنار خدمات پزشکی به عنوان بخشی از فرآیند درمان مورد توجه قرار گیرد.
در سوی دیگر نظام سلامت، موضوع پوشش بیمهای افراد فاقد بیمه نیز همچنان یکی از چالشهای مهم سیاستگذاران محسوب میشود. سیاست «بیمه روی تخت بیمارستان» که با هدف کاهش پرداخت از جیب بیماران و افزایش دسترسی به خدمات درمانی اجرا شد، اکنون با پرسشهایی درباره پایداری مالی و سازگاری آن با اصول بیمهگری روبهرو است.
این شیوه اگرچه در شرایط بحرانی مانند همهگیری کرونا میتواند از بیماران حمایت کند، اما ادامه آن به عنوان یک راهکار دائمی، فشار مالی قابل توجهی بر نظام سلامت وارد خواهد کرد و ممکن است عدالت در توزیع منابع را با چالش مواجه کند.
بررسی تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد موفقترین الگوها بر پایه ثبتنام خودکار، بیمه اجباری، یارانههای هدفمند و یکپارچگی خدمات اجتماعی شکل گرفتهاند؛ رویکردی که علاوه بر افزایش پوشش بیمهای، پایداری منابع مالی را نیز تضمین میکند.
متخصصان حوزه سلامت معتقدند نظام درمان برای پاسخگویی بهتر به نیازهای مردم، علاوه بر توسعه زیرساختهای پزشکی، باید به ابعاد روانی بیماران و اصلاح ساختارهای بیمهای نیز توجه کند؛ چرا که کیفیت خدمات درمانی تنها با افزایش تجهیزات و امکانات سنجیده نمیشود، بلکه حمایت از سلامت روان و دسترسی عادلانه به خدمات نیز بخش مهمی از این مسیر است.
خدمات ناباروری و بیمههای پایه
خدمات درمان ناباروری از شهریور ۱۴۰۰ بر اساس ماده ۴۳ و ۴۴ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت با تخصیص منابع مالی از سوی سازمان برنامه و بودجه و با تصویب هیات وزیران، تحت پوشش بیمههای پایه قرار گرفت.
پس از تدوین استانداردهای خدمات درمان ناباروری از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ابلاغ آن توسط دبیرخانه شورای عالی بیمه سلامت کشور، نخستین نسخه «دستورالعمل خرید راهبردی و ضوابط پوشش بیمهای خدمات درمان ناباروری» به همه سازمانهای بیمهگر پایه و پس از آن به همه مدیریتهای درمان استانها ابلاغ شد.
چگونگی محاسبه و پرداخت هزینههای خدمات ناباروری
براساس دستورالعمل ابلاغی، خدمات ناباروری در قالب بستههای گلوبال IUI، IVF، PESE، TESE، IICS و FET (خدمات اصلی) و خدمات عمومی درمان ناباروری (ویزیت و پیگیری، پاراکلینیک، دارو و لوازم مصرفی) برای بیمه شده (زوج و یا زوجه) و برای هر زوج نشاندار شده حداکثر سه بار در سال ارائه میشود و جمعیت تحت پوشش زوجین نابارور در سنین ناباروری، خانمهای ۴۹ سال و کمتر و آقایان بدون محدودیت سنی خواهد بود.
بر این اساس، برای این خدمات، در مراکز دولتی معادل ۹۰ درصد تعرفه دولتی پرداخت خواهد شد و در مراکز عمومی غیردولتی، خیریه و خصوصی معادل ۹۰ درصد تعرفه عمومی غیردولتی پرداخت میشود همچنین بر اساس دستورالعمل ابلاغی، خدمات ناباروری، هزینه دارو و لوازم مصرفی براساس استانداردهای ابلاغی و با قیمت فاکتور رسمی مطابق ضوابط این دستورالعمل تا سقف ۹۰ درصد قیمتهای مصوب سازمان غذا و دارو در همه بخشهای مجاز ارائه خدمت قابل محاسبه و پرداخت است.
بر اساس اعلام سازمان تامین اجتماعی، با توجه به مشکلات رسیدگی و پرداخت خدمات اصلی، این موضوع طی چندین جلسه کارشناسی شد و در نهایت دستورالعمل خرید راهبردی سه بار مورد بازنگری قرار گرفت.
آخرین بازنگری دستورالعمل خرید راهبردی خدمات درمان ناباروری
در سال ۱۴۰۲ آخرین بازنگری دستورالعمل خرید راهبردی خدمات درمان ناباروری انجام و از سوی دبیرخانه شورای عالی بیمه سلامت کشور ابلاغ شد که تاکنون ضوابط مندرج اعلامی ملاک رسیدگی و پرداخت اسناد ناباروری در سامانه «رسا» و سامانه خسارت متفرقه است.
براساس آخرین بازنگری، اکنون حدود (۱۵۰ مرکز درمانی ناباروری معتبر در بخشهای دولتی، عمومی غیردولتی، خیریه، خصوصی و وابسته به جهاد دانشگاهی مجاز به ارائه خدمات ناباروری هستند که حدود ۱۲۰ مرکز، طرف قرارداد سازمان تامین اجتماعی است.
سازمان تامین اجتماعی در سال گذشته (۱۴۰۴) ۱۰۷ هزار و ۳۷۴ پرونده را تکمیل و رسیدگی و مبلغ ۹۹۸ میلیارد تومان به مراکز طرف قرارداد و بیمه شده در قالب خسارت متفرقه پرداخت کرده است همچنین هزار و ۱۱۶ میلیارد تومان هم بابت خدمات دارویی به زوجین نابارور پرداخت کرده است.
براساس اعلام سازمان تامین اجتماعی، از ابتدای ارائه خدمات درمان ناباروری در سال ۱۴۰۰ تاکنون، این سازمان، سه هزار و ۷۰۰ میلیاردتومان (۳.۷ همت) هزینه کرده؛ درحالی که براساس اعلام این سازمان، هیچ مبلغی به سازمان تامین اجتماعی بابت هزینههای مرتبط پرداخت نشده است. این موضوع در جلسات متعدد در مجلس شورای اسلامی و سازمان برنامه و بودجه در حال پیگیری است.
در چارچوب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، دستگاههای اجرایی موظف هستند با تأمین اعتبارات لازم، دسترسی زوجین به خدمات درمان ناباروری را تسهیل کرده و موانع مالی را کاهش دهند. بر اساس مفاد این قانون، حمایتهای بیمهای اعم از بیمه پایه و تکمیلی باید بهگونهای طراحی شود که زوجین بدون تحمل هزینههای سنگین بتوانند از خدمات تشخیصی، دارویی و روشهای کمکباروری بهرهمند شوند. در این ساختار، سازمان تأمین اجتماعی وظیفه اجرایی ارائه خدمات را برعهده دارد و برای تحقق کامل این قانون، ضروری است سازوکارهای مالی و بودجهای آن تقویت شده و جبران هزینهها به شکل شفاف و پایدار عملیاتی شود.
