کلیسای چوپان ( ناخیرچی یا کلیسای آندره ورتی ارس) سادگیِ معماری کلیسا با دیوارهای سنگی و سقف گنبدی کوچک؛ گویی این بنا در آغوش کوهستان زاده شده است.
کلیسای چوپان، نگینی کوچک اما درخشان است. آنچه این بنای تاریخی را منحصر به فرد میکند، موقعیت جغرافیاییاش است. کلیسا در احاطه کوهها و در کنار رودخانه پر قصه ارس قرار گرفته است و دیوارهای سنگی آن داستانهای زیادی از گذشته را روایت میکنند:
گفته میشود نام کلیسا در گذشته به دلیل استفاده چوپانان مسیحی منطقه از آن، انتخاب شده است. سادگی و کوچکی این کلیسا بهخوبی نشاندهنده هدف اصلی آن است؛ یک پناهگاه معنوی برای افرادی که بیشترِ وقت خود را در طبیعت سپری میکردند.
بر اساس روایتی دیگر، کلیسا توسط دو برادر مسیحی که در آن منطقه به چوپانی مشغول بودند ساخته شده است. آنها دو کلیسای شبیه بههم ساختند، که کلیسای دیگر در سوی دیگر رودخانه ارس قرار داشت.
قدمت کلیسای ناخیرچی به قرن ۱۶ میلادی و دوره صفویه بازمیگردد. این اثر تاریخی در سال ۲۰۰۸ میلادی (۱۳۸۷ خورشیدی) در کنار نام کلیسای سنت استپانوس، در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسید.
کلیسای چوپان در جلفا نمونهای از معماری سنتی ارمنی است که با محیط طبیعی و فرهنگی منطقه کاملاً تطبیق یافته است. این بنا با استفاده از مصالح محلی مانند سنگ و ملاط ساخته شده و نمای ساده و بیپیرایه آن بازتابدهنده زندگی ساده و بیتجمل جامعه چوپانی مرتبط با آن است.
کلیسا پلان سادهای دارد و به صورت کوچک طراحی شده است. سقف آن شیروانی و تیز است که نهتنها بیانگر ویژگیهای معماری ارمنی است، بلکه در مناطق کوهستانی کاربرد عملی برای جلوگیری از تجمع برف و باران دارد. نمای بیرونی کلیسا خام و ساده است و فاقد تزئینات سنگین معماری است، که این سادگی نشاندهنده زندگی و سبک سنتی جوامع چوپانی منطقه است.
فضای داخلی کلیسا نیز کوچک، آرام و مینیمال طراحی شده است تا حس تمرکز و آرامش معنوی را تقویت کند. قرار گرفتن کلیسا در نزدیکی رود ارس و در دل درههای کوهستانی، به آن حالتی رازآلود و معنوی بخشیده است که معماری آن نیز تلاش کرده با این محیط طبیعی هماهنگ باشد.
یکی از جنبههای برجسته معماری این کلیسا، تأکید بر سادگی و کارایی در عین حفظ عناصر فرهنگی و دینی است. استفاده از خطوط قوسیشکل در ورودیها، طراحی مستطیلی پلان کلیسا و سقف هرمی از عناصر معماری سنتی ارمنی الهام گرفته است.
این کلیسا با قرار گرفتن در منطقهای دورافتاده و در میان طبیعتی بکر، نمونهای است از معماری دینی که بدون تجمل، فقط به نیازهای ساده و معنوی جامعه خود پاسخ میدهد و در عین حال با طبیعت اطراف خود در هماهنگی کامل است.
نگین کوچک ارس در ۵ کیلومتری غرب جلفا، در امتداد رود ارس و در مسیر کلیسای سنت استپانوس قرار گرفته است.
