به گزارش پایگاه خبری عصری نو؛
تحلیلی بر چالش ورود بیقاعده فناوری به نظام توزیع دارو
در سالهای اخیر، فناوریهای دیجیتال با شتابی بیسابقه وارد حوزههای گوناگون خدماتی شدهاند؛ از حملونقل و آموزش گرفته تا درمان و سلامت. در این میان، ورود پلتفرمهای آنلاین به عرصه توزیع دارو – گرچه در نگاه نخست، همراستا با بهبود دسترسی و تسهیل خدمترسانی تلقی میشود – در فقدان تنظیمگری دقیق، به تهدیدی جدی برای ساختار سنتی، اما حساس نظام دارویی کشور تبدیل شده است.
نظام دارویی ایران؛ ساختاری با منطق کنترلشده
نظام دارویی ایران مبتنی بر سیاست ژنریک و قیمتگذاری کنترل شده است. در این ساختار، حاشیه سود داروخانهها، شرکتهای دارویی و حتی توزیعکنندگان بهصورت مصوب تعیین میشود و نظارت دقیقی از سوی سازمان غذا و دارو بر زنجیره تأمین و مصرف اعمال میگردد. هدف از این سازوکار، نه صرفاً کنترل قیمت، بلکه تضمین سلامت عمومی، جلوگیری از تبعیض در دسترسی به دارو و پیشگیری از تقلب و تخلف در زنجیره دارویی است.
اما اکنون، با ورود پلتفرمهایی که بهطور عمده فاقد رگولاتوری و مجوزهای خاص دارویی هستند، این تعادل شکننده در حال برهم خوردن است
خطر کجفهمی بازار؛ دارو، کالای عمومی است نه محصول بازار آزاد
یکی از مهمترین چالشها، نگرش تجاری و بعضاً خردهفروشیمحور پلتفرمها به دارو است. در حالیکه دارو نه یک کالای صرفاً اقتصادی، بلکه کالایی حیاتی با ویژگیهای خاص مصرف، توزیع و نظارت است. مدلهای رایج در پلتفرمهای امروزی مانند رقابت مبتنی بر تخفیف، پورسانت، تبلیغات و سهم بازار اگر به حوزه دارو تعمیم داده شود، میتواند پیامدهایی مانند تضعیف مسئولیت فنی داروخانه، افزایش مصرف بیرویه، تبعیض در توزیع و حتی تبانی میان پلتفرمها و شرکتهای خاص را به دنبال داشته باشد.
تجربه جهانی چه میگوید؟
در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، ورود فناوری به زنجیره تأمین دارو، تحت ضوابط بسیار سختگیرانه انجام میشود. در انگلیس، آلمان، ژاپن و کانادا، توزیع دارو توسط پلتفرمها فقط از طریق داروخانههای مجاز، تحت نظارت داروساز و با ثبت سوابق کامل امکانپذیر است. حتی در ایالات متحده، که فضای بازار بازتری دارد، پلتفرمهایی مانند Amazon Pharmacy ملزم به اخذ مجوز رسمی داروخانه و رعایت تمامی استانداردهای فدرال هستند.
در مقابل، در ایران هنوز ضوابطی روشن، الزامآور و قابل اجرا برای فعالیت پلتفرمهای دارویی تدوین نشده و همین خلأ، زمینهساز آشفتگی بالقوه در بازار داروست.
راهکار: ممنوعیت یا تنظیمگری؟
واقعیت این است که ممنوعیت کامل فعالیت پلتفرمها نه ممکن است و نه منطقی. فناوری آمده تا بماند و تسهیل دسترسی به دارو بهویژه برای بیماران مزمن، سالمندان و ساکنان مناطق کمبرخوردار ایجاد کند و این مزیتی انکارناپذیر است. با این حال، باید مسیر استفاده از این ظرفیت با تدوین ضوابط سختگیرانه، تعیین صلاحیت فنی و حرفهای، الزام به مسئولیتپذیری و شفافیت، روشن شود.
تنظیمگری هوشمند، تدریجی و مبتنی بر شواهد، تنها راهی است که هم از سلامت عمومی محافظت میکند و هم راه نوآوری را نمیبندد.
ورود فناوری به حوزه سلامت، ضرورتی گریزناپذیر است. اما اگر بدون نقشه راه، بدون ضوابط و بدون نظارت باشد، به جای تسهیل خدمترسانی، منجر به افزایش ریسک، تضعیف عدالت و تهدید امنیت دارویی کشور خواهد شد. اکنون وقت آن است که نهادهای رگولاتور با نگاهی آیندهنگر، چارچوبی مشخص و علمی برای حضور پلتفرمها در زنجیره دارو طراحی کنند، پیش از آنکه ساختار موجود دچار گسست شود.
منبع: دکتر منوچهر بشیری نژاد- متخصص اقتصاد و مدیریت دارو
