به گزارش خبرنگار عصری نوـ در شرایطی که نظام سلامت ایران با کمبود منابع، افزایش هزینههای درمان، فرسودگی کادر درمان و ازدحام بیماران روبهروست، کارشناسان اقتصاد سلامت معتقدند یکی از مهمترین و در عین حال کمتر دیدهشدهترین چالشهای بیمارستانی، «کارایی پایین اتاقهای عمل» است؛ مسئلهای که هم بر جان بیماران اثر میگذارد و هم هزینههای سنگینی به بیمارستانها تحمیل میکند.
در ادبیات اقتصاد بیمارستان، کارایی اتاق عمل صرفاً به معنای «سریعتر جراحی کردن» نیست، بلکه به معنای استفاده بهینه از زمان، نیروی انسانی، تجهیزات و ظرفیت درمانی است. هر دقیقه تأخیر یا بینظمی در اتاق عمل، زنجیرهای از مشکلات را ایجاد میکند؛ از افزایش صف بیماران و لغو جراحیها گرفته تا فرسودگی کادر درمان و افزایش هزینههای بیمارستانی.
صفهای طولانی جراحی؛ یکی از نشانههای ناکارآمدی
در بسیاری از بیمارستانهای دولتی ایران، بیماران برای برخی جراحیها هفتهها یا حتی ماهها در انتظار میمانند. بخشی از این تأخیرها ناشی از کمبود تجهیزات یا پزشک است، اما کارشناسان میگویند بخشی دیگر به ضعف مدیریت زمان و ظرفیت اتاقهای عمل بازمیگردد.
لغو ناگهانی جراحیها، آماده نبودن تجهیزات، تأخیر در ورود بیمار، ناهماهنگی میان تیم جراحی و کمبود نیروی پشتیبان از جمله مشکلاتی است که باعث میشود ظرفیت واقعی اتاق عمل بهطور کامل استفاده نشود.
این وضعیت نهتنها بیماران را تحت فشار روانی و جسمی قرار میدهد، بلکه هزینههای درمان را نیز افزایش میدهد؛ زیرا هر روز تأخیر در جراحی میتواند مدت بستری، مصرف دارو و احتمال عوارض بیماری را بیشتر کند.
اتاق عمل؛ یکی از گرانترین بخشهای بیمارستان
اقتصاددانان سلامت تأکید میکنند اتاق عمل از پرهزینهترین بخشهای هر بیمارستان است؛ جایی که تجهیزات تخصصی، نیروی انسانی متعدد و مصرف بالای انرژی و امکانات، هزینه هر دقیقه فعالیت را بالا میبرد.
به همین دلیل، اتلاف زمان در اتاق عمل فقط یک مشکل مدیریتی نیست، بلکه به معنای هدررفت مستقیم منابع نظام سلامت است. در شرایطی که بیمارستانهای ایران با بحران نقدینگی، بدهی بیمهها و کمبود بودجه مواجهاند، افزایش بهرهوری اتاق عمل میتواند بدون نیاز به ساخت بیمارستان جدید، ظرفیت درمان را بالا ببرد.
کارشناسان میگویند اگر مدیریت زمان در اتاقهای عمل اصلاح شود، تعداد بیشتری جراحی در روز انجام میشود، صف انتظار بیماران کاهش مییابد و فشار بر تختهای بستری نیز کمتر خواهد شد.
فرسودگی کادر درمان؛ پیامد بینظمی مزمن
یکی دیگر از پیامدهای ناکارآمدی اتاق عمل، افزایش فرسودگی شغلی در میان کادر درمان است. پرستاران، تکنسینها و پزشکان زمانی که با تأخیرهای مکرر، بیبرنامگی و فشار کاری نامنظم روبهرو میشوند، بیشتر در معرض خستگی و خطا قرار میگیرند.
در سالهای اخیر و همزمان با افزایش مهاجرت کادر درمان، بسیاری از بیمارستانها با کمبود نیروی انسانی مواجه شدهاند؛ موضوعی که اهمیت مدیریت بهینه منابع موجود را دوچندان میکند.
ایمنی بیمار؛ قربانی تأخیرها و آشفتگیها
مطالعات اقتصاد سلامت نشان میدهد هرچه نظم و پیشبینیپذیری در اتاق عمل بیشتر باشد، احتمال خطاهای قابل پیشگیری کاهش پیدا میکند. در مقابل، تأخیرهای مکرر، تغییر ناگهانی برنامه جراحی و فشار کاری بالا میتواند ریسک خطاهای انسانی و آسیب به بیمار را افزایش دهد.
در واقع، کارایی اتاق عمل فقط یک شاخص اقتصادی نیست؛ مستقیماً با کیفیت درمان و ایمنی بیمار ارتباط دارد.
آیا نظام سلامت ایران میتواند از ظرفیتهای پنهان خود استفاده کند؟
در شرایطی که ساخت بیمارستانهای جدید و توسعه زیرساختها نیازمند بودجههای کلان است، برخی کارشناسان معتقدند بخشی از مشکلات درمانی کشور را میتوان از طریق «اصلاح مدیریت بیمارستانی» کاهش داد.
به گفته تحلیلگران حوزه اقتصاد سلامت، نظام درمان ایران بیش از آنکه فقط با کمبود منابع مواجه باشد، با مشکل بهرهوری پایین روبهروست. اتاق عمل یکی از مهمترین نمونههای این وضعیت است؛ جایی که با برنامهریزی دقیقتر، استفاده از داده، هماهنگی تیمی و مدیریت زمان میتوان ظرفیت درمانی را افزایش داد، هزینهها را کنترل کرد و کیفیت خدمات را بالا برد.
در شرایط فعلی که فشار اقتصادی بر نظام سلامت و بیماران افزایش یافته، بهبود کارایی اتاق عمل میتواند یکی از کمهزینهترین و سریعترین راهکارها برای کاهش صفهای درمانی و ارتقای کیفیت خدمات بیمارستانی در ایران باشد.
