کمتر از یک ماه دیگر ایام مبارک رمضان از راه میرسد و بدنبال آن ایام شاد نوروز را در پیش رو داریم، شنیده ها حاکی از آن است که امسال هم معضلات اقتصادی نه تنها به سفره خانوارها رحم نکرده بلکه حضور شیرینی به محفل های نوروز و رمضان را با کمبود جدی مواجه ساخته است.
واردات روغن یکی از موضوعات مهم اقتصادی است. روغنهای خوراکی مانند روغن سویا، آفتابگردان و پالم بخش عمدهای از مصرف داخلی را تشکیل میدهند، اما به دلیل محدودیتهای تولید داخلی، حجم قابلتوجهی از آن از طریق واردات تأمین میشود.
وضعیت واردات روغن در ایران
ایران بخش عمدهای از روغن خوراکی خود را از کشورهایی مانند مالزی، اندونزی، روسیه، اوکراین و برزیل تأمین میکند. به دلیل وابستگی بالا به واردات، سیاستهای دولت در این زمینه نقش کلیدی در تنظیم بازار و قیمتها دارد.
سیاستهای دولت در زمینه واردات روغن
دولت برای مدیریت واردات و تنظیم بازار روغن سیاستهای مختلفی را اعمال میکند. تا سال ۱۴۰۱، دولت ارز ۴۲۰۰ تومانی را برای واردات روغن تخصیص میداد تا قیمت آن در بازار داخلی کنترل شود. اما با حذف ارز ترجیحی، قیمت روغن بهشدت افزایش یافت. سیاستهای جدید دولت شامل افزایش کشت دانههای روغنی مانند کلزا، سویا و آفتابگردان است تا وابستگی به واردات کاهش یابد. دولت تعرفههایی برای واردات روغن وضع میکند تا از تولید داخلی حمایت کند و درعینحال کمبودهای بازار را جبران نماید. شرکت بازرگانی دولتی ایران بخشی از روغن را وارد کرده و بهصورت کنترلشده در بازار توزیع میکند تا از نوسانات شدید قیمتی جلوگیری شود. همچنین برای جلوگیری از مشکلات ناشی از تحریمها و نوسانات قیمت جهانی، دولت با برخی کشورها قراردادهای بلندمدت برای تأمین روغن منعقد میکند.
دولت برای مدیریت بازار روغن ترکیبی از سیاستهای حمایتی، نظارتی و توسعه تولید داخلی را در پیش گرفته است. اما همچنان چالشهایی مانند وابستگی به واردات، تحریمها و نوسانات جهانی بر بازار روغن تأثیرگذار هستند.
تأثیر خروج صافولا بر بازار روغن ایران
با خروج صافولا، سهم بزرگی از بازار به تولیدکنندگان داخلی و سایر واردکنندگان منتقل شد. این مسئله، همراه با حذف ارز ترجیحی و مشکلات ارزی، منجر به افزایش قیمت روغن در بازار شد.
صافولا علاوه بر تولید داخلی، بخشی از روغن مورد نیاز کشور را از منابع خارجی تأمین و وارد میکرد. خروج این شرکت، در کنار تحریمها و محدودیتهای ارزی، باعث کاهش عرضه و ایجاد نوسانات در بازار شد.
این شرکت دارای زیرساختهای توزیع گسترده و شبکه فروش قوی در ایران بود. خروج صافولا باعث تغییر در شبکه توزیع و ایجاد کمبود و نوسان قیمت در برخی مناطق شد.
پس از خروج صافولا، تولیدکنندگان داخلی مانند مارگارین، کشت و صنعت ماهیدشت کرمانشاه و نسترن سعی کردند بخشی از بازار را پوشش دهند. اما به دلیل مشکلات تأمین مواد اولیه مانند دانههای روغنی، ظرفیت تولید کافی برای جبران کامل این خروج نداشتند.
بحران روغن در صنف قنادی؛ سیاستهای ناتمام و چالشهای مداوم
رئیس اتحادیه قنادان در گفت وگو با یکی از رسانه ها بیان کرده که شکر و روغن، دو ماده اولیه اساسی برای قنادیها، تا چند سال پیش مشمول ارز دولتی بودند. حذف این ارز قرار بود مشکلاتی مانند بازار سیاه و صادرات معکوس را حل کند، اما ظاهراً این اتفاق بهطور کامل محقق نشده است. این نشاندهنده یک شکست نسبی در سیاستگذاری ارزی است، زیرا انتظار میرفت که با واقعی شدن قیمتها، مشکلات عرضه کاهش یابد.
برخی کارشناسان، تأخیر وزارت جهاد کشاورزی در واردات پالم و دانههای روغنی را عامل کمبود اخیر میدانند. این موضوع قابلتأمل است، زیرا عدم تأمین بهموقع مواد اولیه در شرایط وابستگی به واردات، میتواند بازار را دچار بحران کند. سیاستهای دولت در زمینه خرید و ذخیرهسازی استراتژیک روغن، تأثیر مستقیمی بر وضعیت عرضه و قیمت دارد.
مشکلات صنف قنادیها در تأمین روغن به دو عامل اصلی مربوط است: تعلل دولت در واردات مواد اولیه و قاچاق معکوس. اما مسئله اصلی این است که چرا این مشکلات، باوجود حذف ارز دولتی و افزایش قیمت رسمی، همچنان ادامه دارد؟
اگر مشکل تنها تأخیر در واردات باشد، دولت باید با بهبود فرآیندهای تأمین و ترخیص، این بحران را مدیریت کند.
اگر قاچاق معکوس عامل اصلی است، نیاز به کنترل دقیقتر مرزها و تنظیم قیمتگذاری بهگونهای است که اختلاف قیمت با کشورهای همسایه کاهش یابد.
اگر همچنان کمبود احساس میشود، احتمال دارد که دلالی و انحصار در بازار روغن و مشکلات زنجیره توزیع نیز نقش داشته باشند.
در مجموع، صرفاً با آزادسازی قیمتها مشکلات حل نشده و همچنان چالشهای عمیقی در تأمین، توزیع و نظارت وجود دارد.
