پایگاه خبری عصری نو گزارش میدهد:
در دنیای معاصر، جایی که مباحث عدالت و برابری به صورت مستمر در محافل مختلف اجتماعی مطرح میشود، تفکیکهایی مانند تفاوت دیه زن و مرد همواره در کانون توجه قرار دارد. برخی ممکن است این تفاوتها را به معنای نابرابری بین زن و مرد بدانند، اما در واقع، تفاوتهای حقوقی در اسلام نه از دیدگاه ارزشی، بلکه از منظر تکوینی و طبیعی انسانها بر اساس ویژگیهای ذاتی هر جنس تعیین شده است. در این میان، پرسش اصلی این است که آیا این تفاوتها به معنای نابرابری و بیعدالتی هستند؟
در عصری که دغدغههای هویتی و مطالبههای عدالتخواهانه به ویژه در زمینه حقوق زنان و مردان در جامعه بیشتر از هر زمان دیگری مطرح است، ضروری است که به دقت نگاه اسلام به این تفاوتها و نقشهای اجتماعی پرداخت. در این راستا، گفتوگویی با حجتالاسلام رضا پوراسماعیل، کارشناس مسائل دینی، ترتیب دادهایم تا به بررسی این موضوع بپردازیم.
آیا تفاوتهای دینی بین زن و مرد به معنای نابرابری است؟
در نگاه اسلام، بنیان خلقت انسان فارغ از جنسیت، یکسان است و هیچگونه ارزشگذاری بر اساس زن یا مرد بودن وجود ندارد. معیار برتری در دین اسلام، تقوا و پرهیزگاری است و نه جنسیت. به عبارت دیگر، زن و مرد هر دو از نظر انسانی در سطح یکسانی قرار دارند و هیچکدام به دلیل جنسیت خود بر دیگری برتری ندارند.
اسلام در زمان خود، تغییرات اساسی و تحولی عظیم در حقوق زنان ایجاد کرد. در جامعهای که پیش از آن، زنان حتی از ابتداییترین حقوق انسانی خود محروم بودند، اسلام حقوقی مانند مالکیت، ارث و دیه را برای زنان به رسمیت شناخت. این اقدامات در آن زمان، به عنوان یک انقلاب در حقوق زنان محسوب میشد که آنها را به جایگاهی انسانیتر در جامعه رساند.
تفاوتهای آفرینشی؛ چرا زنان و مردان وظایف مختلف دارند؟
اگرچه در بسیاری از عرصههای اجتماعی، مانند مشارکت سیاسی و انتخابات، تفاوتی میان زنان و مردان وجود ندارد، اما در سایر حوزهها، این تفاوتها بر اساس ویژگیهای تکوینی و طبیعی هر جنس ایجاد شدهاند. به طور کلی، زن و مرد به دلیل ویژگیهای جسمی و روحی خاص خود، نقشهای متفاوتی در زندگی ایفا میکنند.
برای مثال، در حوزه جسمی، زنان به دلیل ویژگیهای فیزیولوژیکی خود، از قابلیتهای بارداری و زایمان برخوردارند، در حالی که این ویژگیها در مردان وجود ندارد. همچنین در حوزه روانشناختی نیز تفاوتهای قابل توجهی بین مردان و زنان مشاهده میشود.
چرا دیه زن و مرد متفاوت است؟
تفاوت در میزان دیه زن و مرد، در واقع به تفاوتهای تکوینی میان آنها بازمیگردد. در صورتی که مردی کشته شود، دیهای به خانواده او پرداخت میشود تا از آنها حمایت مالی کند، چرا که مرد بهطور عمده به عنوان ستون اقتصادی خانواده شناخته میشود و فقدان او مشکلات معیشتی برای خانواده به همراه خواهد داشت.
در مقابل، اگر زنی به قتل برسد، این مبلغ دیه به منظور جبران تبعات اقتصادی ناشی از فقدان او به خانوادهاش پرداخت میشود، هرچند که از نظر عاطفی و روحی، هیچگونه جبرانی برای فقدان یک زن وجود ندارد. این تفاوتها به هیچوجه به معنای ارزشگذاری متفاوت جان زن و مرد نیست، بلکه این تفاوتها بر اساس سازوکارهای حمایتی از خانوادههایی است که در نتیجه فقدان یک فرد، آسیب اقتصادی خواهند دید.
برابری حقوق و تفاوت تکالیف
در نظام حقوقی اسلام، به طور کلی، حقوق و تکالیف میان زن و مرد متفاوت است، اما این تفاوتها به معنای نابرابری نیست. اساسا، در اسلام بسیاری از حقوق مانند حق ازدواج، حق مالکیت، حق تحصیل و حق شکایت، به طور یکسان برای هر دو جنس زن و مرد به رسمیت شناخته شده است.
اما در برخی زمینهها، تفاوتهای تکوینی زن و مرد موجب تفاوت در تکالیف نیز میشود. به عنوان مثال، در مسئولیتهای اقتصادی، مرد وظیفه دارد که معاش خانواده را تأمین کند. این وظیفه شرعی به این معناست که تأمین اقتصادی برای مرد یک تکلیف است، در حالی که این مسئولیت بر دوش زن قرار ندارد.
در مقابل، زن مسئولیتهایی مانند همسرداری، مادری و تربیت فرزندان را به عهده دارد، که این وظایف هم به شکلی طبیعی و تکوینی با ویژگیهای زنانه او سازگار است. در این تقسیمبندی، هر دو جنس حقوق و مسئولیتهای خاص خود را دارند که در نهایت به توازن و هماهنگی میان خانواده و جامعه کمک میکند.
در نهایت، تفاوت در میزان دیه زن و مرد نه به دلیل ارزشیابی متفاوت از جان انسانها، بلکه به دلیل نیازهای اقتصادی و اجتماعی خانوادهها و به منظور حمایت بیشتر از آنها طراحی شده است. در نظام اسلامی، این تفاوتها بر اساس حکمتهای آفرینشی و تکوینی انسانها تعیین شدهاند و هیچگاه به معنای نابرابری انسانی بین زن و مرد نبوده است. بلکه هدف این است که با درک تفاوتهای طبیعی میان زنان و مردان، وظایف و حقوق متناسب با ویژگیهای جسمی و روحی هر جنس تعریف شود تا عدالت اجتماعی برقرار گردد.
منبع: خبرگزاری حوزه
