عصری نو_صنعت خودرو ایران بیش از هر زمان دیگری وابستگی خود به صنعت فولاد را نشان داده است؛ وابستگیای که با هر بحران در زنجیره تولید فولاد، از محدودیت برق و گاز گرفته تا حملات صنعتی و جنگ اقتصادی، مستقیماً بازار خودرو را تحت تأثیر قرار میدهد.
تحولات پس از «جنگ رمضان» و آسیب به بخشی از خطوط فولاد مبارکه، بار دیگر نشان داد کوچکترین اختلال در تولید ورق فولادی میتواند به نگرانی در بازار خودرو، افزایش التهاب روانی و حتی احتمال رشد قیمتها منجر شود.
صنعت فولاد را میتوان ستون فقرات تولید صنعتی در جهان دانست؛ صنعتی که از ساختمانسازی تا خودروسازی، بدون آن عملاً امکان ادامه فعالیت وجود ندارد. در این میان، صنعت خودرو یکی از بزرگترین مصرفکنندگان فولاد در جهان است و بخش مهمی از بدنه، شاسی، قطعات ایمنی و اجزای فنی خودروها با انواع ورقها و آلیاژهای فولادی تولید میشود.
کارشناسان معتقدند بین ۵۰ تا ۶۰ درصد وزن یک خودرو از فولاد تشکیل شده است. به همین دلیل هرگونه اختلال در تولید فولاد، به سرعت بر هزینه تمامشده خودرو اثر میگذارد و بازار خودرو را تحت تأثیر قرار میدهد. در ایران نیز این وابستگی کاملاً مشهود است؛ چرا که خودروسازان داخلی برای تولید خودرو به ورقهای فولادی خاص، بهویژه ورقهای گرم، سرد و گالوانیزه نیاز دارند؛ محصولاتی که عمدتاً توسط فولاد مبارکه و دیگر شرکتهای بزرگ فولادی کشور تأمین میشوند.
در روزهای پس از «جنگ رمضان»، این وابستگی بیش از گذشته خود را نشان داد. دو تحول مهم فضای صنعتی کشور را تحتتأثیر قرار داد؛ نخست التهاب در بازار ورقهای گرم و سرد که ماده اولیه دهها صنعت کلیدی است و دوم افزایش نگرانیها و نوسانات غیرمنتظره در بازار خودرو. هرچند ظاهر این دو بازار متفاوت به نظر میرسد، اما ارتباط مستقیم آنها در زنجیره تولید باعث شد توجه فعالان صنعتی و مسئولان به این موضوع جلب شود.
در همین شرایط، بخشی از خطوط فولاد مبارکه در جریان حملات دشمنان آمریکایی و صهیونیستی آسیب دید. اتفاقی که میتوانست زنجیره تأمین صنایع پاییندستی بهویژه خودروسازان را با بحران مواجه کند. تجربه جهانی نیز نشان داده کارخانههای فولاد در جنگها و درگیریهای اقتصادی، جزو نخستین اهداف راهبردی محسوب میشوند؛ زیرا توقف فعالیت آنها میتواند صنایع وابسته از جمله خودروسازی، ساختمان و لوازم خانگی را دچار بحران کند.
با این حال، فولاد مبارکه تلاش کرد با مدیریت بحران و فعالسازی سریع زنجیره تأمین، از گسترش التهاب در بازار جلوگیری کند. این شرکت بهعنوان تولیدکننده اصلی ورق گرم و سرد کشور، از نخستین روزهای بروز تنشها، مجموعهای از اقدامات مدیریتی و عملیاتی را برای تثبیت عرضه آغاز کرد. ایجاد زنجیره بازرگانی منسجم، افزایش هماهنگی در شبکه فروش و بازتعریف برنامههای تحویل، بخشی از اقداماتی بود که به گفته مسئولان این مجموعه، مانع از توقف تأمین صنایع پاییندستی شد.
در همین راستا، دو عرضه مهم در بورس کالا طی روزهای ۷ و ۹ اردیبهشت انجام شد که عرضه دوم بهصورت اختصاصی برای خودروسازان بود. در این عرضهها، خودروسازان توانستند نیاز ورق فولادی خود تا تیرماه را تأمین کنند؛ موضوعی که نقش مهمی در آرامسازی بازار ورق و کاهش نگرانیها ایفا کرد.
همزمان با این تحولات، نشست مشترکی با حضور سیدمحمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، مدیران عامل ایرانخودرو و سایپا، قطعهسازان و برخی واردکنندگان برگزار شد. محور این جلسه بررسی وضعیت بازار خودرو و تأمین ورق فولادی بود.
وزیر صمت در این نشست، عملکرد فولاد مبارکه را در تأمین ورق مورد نیاز صنعت خودرو «ارزشمند» توصیف کرد و گفت: خودروسازان در اولویت تأمین ورق فولادی قرار گرفتهاند و افزایش ناگهانی قیمت خودرو منطقی نیست. وی همچنین نسبت به انتشار شایعاتی که موجب نگرانی مردم میشود هشدار داد.
اتابک تأکید کرد: با وجود آنکه فولاد مبارکه در ماه گذشته هدف حملات دشمن قرار گرفته بود، توانست با مدیریت مناسب نقشی مؤثر در آرامش بازار ایفا کند. به گفته وی، این شرکت با اقدام بهموقع و ایجاد زنجیره بازرگانی منسجم، نیاز صنایع پاییندستی بهویژه مجموعههای وابسته به خودروسازان را بدون وقفه تأمین کرده است.
با وجود این، برخی خودروسازان در روزهای اخیر از احتمال کمبود ورق در ماههای آینده سخن گفته و احتمال افزایش قیمت خودرو را مطرح کردند. اما بررسیهای کارشناسی نشان میدهد این ادعا با واقعیتهای زنجیره تأمین همخوانی ندارد؛ چرا که سهم ورق فولادی در بهای تمامشده خودرو چندان بالا نیست که بتواند جهش ناگهانی قیمت خودرو را توجیه کند.
علاوه بر این، طبق اعلام مسئولان، خودروسازان حداقل سه ماه موجودی ورق در انبارهای خود دارند و خریدهای اخیر نیز نیاز ماههای آینده آنها را پوشش داده است.
کارشناسان معتقدند آنچه بیش از کمبود واقعی بازار را ملتهب میکند، فضای روانی ناشی از بحرانها و نگرانی از اختلال در تولید است. تجربه سالهای اخیر نیز نشان داده هرگونه اخبار مرتبط با محدودیت تولید فولاد، قطعی برق، کمبود گاز یا حمله به زیرساختهای صنعتی، بلافاصله بازار خودرو را تحت تأثیر قرار میدهد.
در سالهای اخیر، بحران انرژی نیز به یکی از تهدیدهای اصلی صنعت فولاد ایران تبدیل شده است. طبق گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، محدودیتهای برق در نیمه نخست سال ۱۴۰۳ باعث افت ۵.۷ درصدی تولید فولاد کشور و کاهش حدود ۱.۱ میلیون تن فولاد میانی شد. همچنین طی چهار سال گذشته، محدودیت برق و گاز بیش از ۱۴ میلیارد دلار خسارت به صنعت فولاد وارد کرده و بیش از ۲۷ میلیون تن از ظرفیت تولید از دست رفته است.
کاهش تولید فولاد تنها به معنای افت صادرات یا زیان کارخانهها نیست؛ بلکه مستقیماً بر صنایع وابسته اثر میگذارد. صنعت خودرو نیز بهعنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان ورق فولادی، از نخستین صنایعی است که تحت تأثیر این بحران قرار میگیرد. هرچه تولید فولاد کاهش پیدا کند، عرضه مواد اولیه محدودتر و هزینه تولید خودرو بیشتر میشود.
در چنین شرایطی، نقش صنایع مادر در مدیریت بحران اهمیت بیشتری پیدا میکند. فولاد مبارکه در شرایط اخیر تلاش کرد نقش «لنگر آرامش» را در زنجیره تأمین ایفا کند و با تداوم عرضه در بورس کالا، مانع از گسترش التهاب در بازار شود.
اکنون انتظار فعالان اقتصادی آن است که خودروسازان نیز با شفافیت بیشتر، پرهیز از ایجاد التهاب روانی و تقویت عرضه، در مسیر آرامسازی بازار حرکت کنند. زیرا واقعیت این است که آینده صنعت خودرو ایران تا حد زیادی به ثبات صنعت فولاد وابسته است و هرگونه اختلال در این صنعت، میتواند مستقیماً به کاهش تولید، گرانی خودرو و بیثباتی در بازار منجر شود.
