اخیرا یکی از نمایندگان مجلس خبرگان به رسانه ها اعلام کرده که فیلترینگ یک شوخی بوده است. ملکحسینی، نماینده کهگیلویه و بویراحمد در مجلس خبرگان رهبری، در دیدار با وزیر ارتباطات درباره موضوع فیلترینگ و رفع محدودیت برخی پلتفرمهای خارجی گفت: لازم نبود مسئولان به خاطر «فیلترینگ» که بیشتر شبیه شوخی بود، کشور را در محدودیت قرار دهند. فیلترینگی که به راحتی از آن عبور میکنند، چه از طریق مسیرهای رایگان، چه سودآوری مافیای فیلترشکن، و چه روشهای مجاز برای افراد خاص، نشان میدهد که این اقدام مؤثر نبوده است.
وی افزود: اگر قرار بود با وجود فیلترینگ، تبعیض در استفاده از پلتفرمهای خارجی اتفاق بیفتد و مسیرهای غیرقانونی جایگزین شوند، بهتر بود از ابتدا چنین محدودیتی اعمال نمیشد.
ملکحسینی تاکید کرد: بهعنوان یک طلبه، برای من روشن نیست فیلترینگ بر چه اساسی اجرا شد؟ آیا امنیتی بود؟ یا دلایل اجتماعی، اخلاقی یا اقتصادی در میان بود؟
در خصوص رفع فیلترینگ، رضوانی تاکید کرد: “جبهه پایداری همیشه از تصمیمات قانونی مراجع ذیصلاح حمایت کرده و در آینده نیز همین موضع را خواهد داشت.”
اظهارات رضوانی به دنبال روشنگری درباره مواضع جبهه پایداری و شفافسازی نسبت به برخی اتهامات مطرحشده علیه این جبهه در موضوعات سیاسی، اجتماعی و قانونی بیانشده است.
مجید انصاری، معاون حقوقی رئیسجمهور،با اشاره به اقدامات دولت در رفع محدودیتهای فضای مجازی اظهار داشت: “خوشبختانه دولت گامهای مثبتی برداشته و بخشی از مسأله فیلترینگ توسط شورای عالی فضای مجازی حل شده است. امیدوارم با تدابیر مسئولان، مشکلات باقیمانده نیز رفع شوند.”
وی تأکید کرد: “همه میدانند که فراهم کردن ابزارهای لازم برای فعالان اقتصادی و کسبوکارها، تأثیر مستقیمی بر رونق تولید و بهبود زندگی مردم خواهد داشت.”
فیلترینگ در ایران به فرایندی گفته میشود که از طریق آن، دسترسی کاربران اینترنتی به برخی از سایتها، پلتفرمها، و سرویسهای آنلاین مسدود میشود. این اقدام عمدتاً تحت نظر دولت و برخی نهادهای نظارتی از جمله وزارت ارتباطات، سازمان صداوسیما، و بهویژه نهادهایی مانند **پلیس فتا** یا **وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی** صورت میگیرد. فیلترینگ در ایران موضوعی پیچیده است که دلایل اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مختلفی دارد. در ادامه، به تفصیل در مورد علل فیلترینگ، اقدامات انجامشده، و تاثیرات آن در جامعه ایران پرداخته خواهد شد
دلایل فیلترینگ در ایران
یکی از مهمترین دلایل فیلترینگ در ایران، کنترل اطلاعات است. بهویژه در ارتباط با شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای خارجی مانند **تلگرام**، **اینستاگرام**، **واتساپ** و سایر سایتها، دولت و نهادهای ذیربط تلاش میکنند تا دسترسی به اطلاعات خاص را محدود کنند. این امر به ویژه در شرایط بحران بیشتر نمایان میشود.
حفظ منافع ملی: به عنوان مثال، اگر اطلاعات خاصی تهدیدی برای نظم اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی کشور محسوب شود، امکان فیلتر شدن آن افزایش مییابد.
پیشگیری از محتوای نامناسب یکی از دلایل دیگر فیلترینگ، محافظت از کاربران به ویژه جوانان در برابر محتوای نامناسب از نظر فرهنگی یا اخلاقی است. این محتوا میتواند شامل فیلمها، تصاویر، و متنهایی باشد که مخالف هنجارهای فرهنگی یا دینی جمهوری اسلامی ایران است
حمایت از سرویسها و پلتفرمهای داخلی
در بسیاری از موارد، فیلترینگ پلتفرمهای خارجی مانند **واتساپ** و **اینستاگرام** به عنوان روشی برای حمایت از پلتفرمهای داخلی است.
اولین اقدامات فیلترینگ در ایران به سال ۱۳۸۳ برمیگردد و اولین اپلیکیشن آن Yahoo360 بود که توسط دستور قوه قضائیه در کشور مان برای همیشه فیلتر شد. جالب است بدانید که یوتیوب، توییتر و فیس بوک در سال ۱۳۸۸ در دولت احمدی نژاد تا به اکنون توسط کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه فیلتر شد، سپس در دولت روحانی و در سال ۱۳۹۷ تلگرام که پیام رسان محبوبی در جهان و بخصوص درایران بود به دستور قوه قضائیه فیلتر شد، اما در اوج ناباوری و در زمانی که کشور درگیر بیماری کرونا بود و اکثر مشاغل بصورت مجازی فعالیت میکردند در ۳۰ شهریورماه سال ۱۴۰۱ اینستاگرام پلتفرم محبوب و مورد استفاده ایرانیان به جمع لیست سیاه فیلترینگ اضافه شد، دولت رئیسی بغیر از اینستاگرام، واتس اپ، گوگل پلی و لینکدین را نیز جز اپ فیلترینگ خود دانست، این روند منجر به داغ شدن بازار سیاه فیلترشکن ها شد، پروسه ای که گردش مالی میلیاردی آن برای همگان آشکار شد ولی هیچکس اقدامی برای بریدن دستهای آلوده دلال ها انجام نمیداد تا به امروز که در دولت پزشکیان فیلتر یک اپ نه چندان محبوب برداشته شد و گوگل پلی که بستری برای دانلود اپ های آندرویدی بود رفع فیلتر شد.
بسیاری از موافقان و مخالفان با این موضوع در رسانه ها اعلام وجود کردند، اما طبق گفته های دولت چهاردهم چرا بساط فیلتر شکن ها جمع نشود و تمرکز به جذب منابع از طریق رجیستری گوشی آیفون نگردد، بنابراین با تاخیر ۵ ماهه و بالا و پایین کردن بساط رفع فیلتر دولت پزشکیان برای رفع موانع خنده دار و دست و پا گیر فیلترینگ برآمده بود که تا به امروز رضایت نسبی نیز ایجاد نموده است.
در شرایط اخیر، برخی از سیاستهای دولت به سمت کاهش انسداد پلتفرمها و برخی تغییرات بیشتر از جنبههایی که به تهدیدهای سیاسی و امنیتی مرتبط میشود، دنبال شده است.
فیلترینگ شبکههای اجتماعی خارجی و سایتهای خبری در ایران باعث میشود که مردم تنها به اطلاعات از منابع داخلی دسترسی داشته باشند. این منجر به افزایش بیاطلاعی و محدود شدن دیدگاههای انتقادی میشود.
در پی فیلترینگ، بازار سیاه برای دسترسی به سایتهای مسدودشد
فیلترینگ زمینه را برای ظهور و گسترش پلتفرمهای داخلی فراهم کرد، تا به آنها امکان میدهد، جایگزینهایی برای سرویسهای خارجی فراهم آورند.
فیلترینگ موجب میشود که تبادل اطلاعات بین ایران و جهان کاهش یابد. این مسئله، به ویژه در شرایطی که بسیاری از عرصههای آموزشی، رسانهای و تجاری با استفاده از پلتفرمهای جهانی است، تأثیر منفی بر بسیاری از بخشها خواهد داشت.
در فیلترینگ **رئیسجمهور**، **وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی**، و برخی دیگر از نهادها نظارت دارند.
در سالهای اخیر، طبق شنیده ها مشخص میشود که تصمیمات مربوط به فیلترینگ در ایران بیشتر توسط **شورای عالی فضای مجازی** گرفته میشود. این شورا یک نهاد مهم در زمینه تصمیمگیری درباره فضای مجازی کشور است که تحت نظر مستقیم مقامهای عالیرتبه کشور مانند **رهبر انقلاب** و **رئیسجمهور** فعالیت میکند. این شورا تصمیمات اصلی را در مورد مدیریت اینترنت و فضای مجازی کشور، شامل فیلترینگ و محدودیتهای آنلاین، اتخاذ میکند.
