عصری نو – در حالی که ایران بیش از دو ماه است با چالش قطعی گسترده اینترنت دست و پنجه نرم میکند، کسبوکارهای دیجیتال در سراسر کشور با زیانهای هنگفتی مواجه شدهاند.
این اختلالات، که از قطع دسترسی به شبکههای اجتماعی و پیامرسانها تا کندی شدید سرعت اینترنت را شامل میشود، ضربهای مهلک به اقتصاد دیجیتال وارد کرده و بسیاری از کسبوکارها را در آستانه ورشکستگی قرار داده است. همزمان، زمزمههایی از طرح “اینترنت طبقاتی” به گوش میرسد؛ طرحی که به نظر میرسد هدفش ایجاد تمایز در دسترسی به اینترنت بر اساس معیارهای خاص است و نگرانیها را در مورد آزادی بیان و دسترسی آزاد به اطلاعات افزایش داده است. این شرایط، سوالات جدی را در مورد آینده اینترنت و کسبوکارهای دیجیتال در ایران مطرح میکند.
دکتر کیوان نقرهکار در گفتوگو با خبرنگار عصری نو با اشاره به ضرورت نگاه کارکردی به اینترنت اظهار کرد: باید به کارکردهای مختلف اینترنت توجه کنیم و برای هر یک از این کارکردها بهعنوان یک شاخص، وزن مشخصی در نظر بگیریم. بر اساس همین شاخصها و میزان وزندهی به آنها میتوان بررسی کرد که اینترنت در چه حوزههایی میتواند آثار مثبت یا منفی داشته باشد.
وی افزود: امروز در سراسر جهان یکی از مهمترین حوزههایی که از اینترنت بهره میبرد، حوزه اقتصاد است. در کنار آن، موضوعاتی مانند آموزش، سلامت، سرگرمی و حتی مسائل دیپلماتیک، سیاسی و رسانهای نیز از جمله کارکردهای مهم اینترنت به شمار میروند.
این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات ادامه داد: اگر برای این کارکردها وزن تعیین کنیم، این وزندهی بر اساس میزان تأثیرگذاری آنها بر جامعه خواهد بود. وقتی دو شاخص امنیتی و اقتصادی را در کنار هم قرار داده و آثار مثبت و منفی آنها را بررسی میکنیم، مشاهده میشود که تأثیر اقتصادی وجود اینترنت بهمراتب بیشتر از تأثیر امنیتی ناشی از نبود اینترنت است.
اقتصاد دیجیتال قربانی محدودیت اینترنت میشود
نقرهکار گفت: اینترنت میتواند به کسبوکارها کمک کند و در نتیجه باعث پویایی و شادابی جامعه شود، زیرا اقتصاد در جریان خواهد بود. این وضعیت بسیار مطلوبتر از شرایطی است که به دلیل ملاحظات امنیتی یا نظامی، دسترسی به اینترنت محدود یا قطع شود؛ چراکه چنین تصمیمی میتواند به اقتصاد، بهویژه اقتصاد دیجیتال، آسیب وارد کند.
وی افزود: این محدودیتها علاوه بر آسیب اقتصادی، میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی نیز به همراه داشته باشد و در نهایت به نارضایتیهایی منجر شود؛ در حالی که گاهی هدف از اعمال چنین محدودیتهایی، مدیریت همین نارضایتیهاست.
این تحلیلگر حوزه فناوری ادامه داد: از منظر رسانهای نیز یکی از دلایلی که ممکن است در شرایط جنگی یا امنیتی منجر به محدودیت اینترنت شود، امکان جابهجایی سریع شایعات و اطلاعات نادرست است. در چنین شرایطی شاید بتوان تا حدی این استدلال را پذیرفت که دولتها برای مدیریت جنگ رسانهای، دسترسیها را محدود کنند.
باز بودن اینترنت به امنیت دولت هم کمک میکن
نقرهکار تأکید کرد: با این حال اگر سه حوزه اقتصاد دیجیتال، رسانه و امنیت را در کنار هم قرار دهیم، در نهایت میتوان گفت تقویت اقتصاد دیجیتال اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا اقتصاد پویا میتواند به امنیت روانی جامعه و حتی امنیت دولت کمک کند. بر همین اساس، در مجموع میتوان نتیجه گرفت که باز بودن اینترنت در بسیاری از موارد تصمیمی منطقیتر خواهد بود.
وی در ادامه و در پاسخ به پرسشی درباره موضوع «اینترنت طبقاتی» پس از آتشبس اخیر گفت: درباره اینترنت طبقاتی یا آنچه از آن با عنوان اینترنت یا سیمکارت پرو یاد میشود، باید چند نکته را در نظر گرفت. به نظر میرسد دولت از چند منظر به این موضوع نگاه میکند.
وی افزود: یکی از این نگاهها اقتصادی است. تا پیش از این، گروههایی که از آنها با عنوان «مافیای فروش فیلترشکن» یاد میشد، از این بازار سود قابل توجهی کسب میکردند. شاید از منظر اقتصادی برای دولت جذاب باشد که بهجای فعالیت این گروهها، با وضع قوانین مشخص، این موضوع را در قالبی رسمی ساماندهی کرده و حتی از آن درآمد کسب کند.
اینترنت طبقاتی؛ پایان اینترنت برابر برای همه؟
این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات ادامه داد: با این حال باید به چند نکته توجه داشت. نخست اینکه بسیاری از فیلترشکنها بهصورت رایگان در اختیار کاربران قرار داشت و همه کاربران الزاماً هزینهای برای خرید آنها پرداخت نمیکردند.
نقرهکار گفت: نکته دوم این است که وقتی دسترسی کاربران دستهبندی میشود و برخی خدمات در قالب اینترنت ویژه و با هزینه ارائه میشود، ممکن است بسیاری از افراد توانایی پرداخت این هزینهها را نداشته باشند. در نتیجه آنها عملاً از چرخه اقتصاد دیجیتال خارج میشوند.
وی افزود: در اقتصاد دیجیتال تنها فروشنده نیست که باید در فضای آنلاین حضور داشته باشد؛ خریدار نیز باید در این فضا حضور داشته باشد. اگر بخشی از کاربران به دلیل هزینههای اجباری از این فضا حذف شوند، بخشی از بدنه اقتصاد دیجیتال نیز از بین میرود.
این فعال رسانهای ادامه داد: در چنین شرایطی حتی فعال اقتصادی که هزینه اینترنت پرو را پرداخت میکند نیز ممکن است با مشکل مواجه شود، زیرا میبیند مخاطبان یا مشتریانش در آن فضا حضور ندارند. در نتیجه با نوعی سرخوردگی مواجه میشود، چرا که با وجود پرداخت هزینه بیشتر، کارکرد مورد انتظار را دریافت نمیکند.
نقرهکار در پایان خاطرنشان کرد: مسئله دیگر از دست رفتن فرصتهای بینالمللی است. با وجود احترامی که باید برای پیامرسانها و شبکههای اجتماعی داخلی قائل بود، باید پذیرفت که این پلتفرمها از نظر فنی و مهندسی هنوز فاصله قابل توجهی با نمونههای بینالمللی دارند و بسیاری از زیرساختها و فرصتهایی که در فضای جهانی، از نظر فنی، مهندسی و دسترسی به بازارهای بینالمللی فراهم است، در داخل کشور بهطور کامل مهیا نیست.
