خط کش های قطور صدا وسیما و ناگفته های آشکار جامعه بسیاری از فیلمسازان دغدغه مند را بسوی تولید محتوا در بستری دیگر به نام پلتفرم های خانگی کشاند. فضایی که بصورت عمومی منتشر نمیشود و فقط در اختیار کاربرانی که حق اشتراک خود را پرداخت میکنند، (پولی) در دسترس است.استقبال مردم از این سرویسها نشاندهنده تغییر رفتار کاربران از تلویزیون به استریم آنلاین است.
اینکه این پلتفرم ها چگونه جای خود را در فضای فرهنگی جامعه بازکردند مربوط به الهام گیری چند شخص تأثیر گذار در سینما و تلوزیون ایران از جمله مهران مدیری، از چنین فضای در خارج از کشور و بستر پر آوازه نتفلیکس است.
چگونه نتفلیکس غول تولید محتوا شد؟
نتفلیکس (Netflix) یک شرکت چندملیتی فعال در زمینه پخش ویدئو و تولید محتوای سرگرمی است. این شرکت در سال ۱۹۹۷ توسط رید هستینگز (Reed Hastings) و مارک راندولف (Marc Randolph) در لسگاتوس، کالیفرنیا، ایالات متحده تأسیس شد.
نتفلیکس با هدف ارائه یک تجربه متفاوت برای اجاره و تماشای فیلم شکل گرفت. ایده اصلی بخاطر نارضایتی بنیانگذاران از سیستمهای سنتی اجاره فیلم (مانند بلوکباستر) و هزینههای جریمه دیرکرد برآمد. آنها تصمیم گرفتند سیستمی آنلاین و بر پایه فناوری را جایگزین روشهای سنتی کنند.
نتفلیکس در ابتدا بهعنوان یک سرویس اجاره از طریق پست فعالیت خود را آغاز کرد. کاربران میتوانستند دیویدیها را بهصورت آنلاین سفارش دهند و درب خانه دریافت کنند. درسال (۲۰۰۷) نتفلیکس سرویس استریم آنلاین را راهاندازی کرد، که به کاربران امکان میداد فیلمها و سریالها را مستقیماً از بستر اینترنت تماشا کنند. این تغییر به دلیل رشد فناوری اینترنت و تغییر رفتار کاربران به سمت مصرف محتوای دیجیتال انجام شد.در سال (۲۰۱۳) نتفلیکس با سریال House of Cards به دنیای تولید محتوای اختصاصی وارد شد. این سریال به موفقیتی بزرگ تبدیل شد و آغازگر راهی بود که نتفلیکس را به یکی از تولیدکنندگان بزرگ محتوای جهان تبدیل کرد.در سال (۲۰۱۶) نتفلیکس خدمات خود را گسترش داد و به بیش از ۱۹۰ کشور جهان دسترسی داد و به یکی از پیشگامان پلتفرمهای پخش ویدئو تبدیل شد.
جرقه شکل گیری استریم آنلاین در ایران
در ایران، سرویسهای مشابه نتفلیکس برای ارائه محتوای ویدئویی بهصورت آنلاین وجود دارند که با نام **سرویسهای استریم یا VOD (Video On Demand)** شناخته میشوند. این پلتفرمها به کاربران امکان میدهند فیلمها، سریالها و برنامههای تلویزیونی را از طریق اینترنت مشاهده کنند.
اولین زمینهسازی برای پلتفرمهای نمایش خانگی در ایران به طور رسمی از اوایل دهه ۱۳۸۰ شکل گرفت، یکی از اولین حرکتها فروش نوارهای ویدئویی تولید شده شرکتهایی مانند موسسه رسانههای تصویری با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در این عرصه بود. این مؤسسات فیلمها را به صورت مجاز وبا اعمال محدودیت هایی برای مخاطبان خانگی توزیع میکردند.
سریالهایی مانند قهوه تلخ و شبهای برره ساخته مهران مدیری از پیشگامان فرو مستقیم سریال بهصورت DVD در شبکه خانگی بودند. با گسترش اینترنت و رشد تقاضا برای دسترسی آنلاین به فیلمها و سریالها، ضرورت ایجاد پلتفرمهای دیجیتال در ایران احساس شد. اولین تلاشهای غیررسمی برای پخش دیجیتال محتوا از طریق سایتهای دانلود فیلم صورت گرفت.
ظهور آپارات در سال ۱۳۸۹ توسط محمدجواد شکوری مقدم تأسیس شد. آپارات بهعنوان پلتفرم اشتراکگذاری ویدئو، زمینهساز رشد فرهنگ مصرف محتوای ویدئویی آنلاین در ایران بود.سپس در سال ۱۳۹۴ فیلیمو بهعنوان بخشی از آپارات به راه افتاد و عملاً اولین پلتفرم حرفهای پخش آنلاین فیلم و سریال در ایران بود.نماوا در سال ۱۳۹۵ توسط گروه توسعه ارتباطات و فناوری شاتل تأسیس شد و از همان ابتدا رقیب جدی فیلیمو بود.
مهران مدیری اولین سازنده موفق سریال برای شبکه نمایش خانگی
مهران مدیری و شرکتهایی که برای تولید سریالهای پرطرفدار شبکه نمایش خانگی مانند قهوه تلخ و هیولا فعالیت کردند، نقش مهمی در گسترش این حوزه داشتند. پس از آن، تولید محتوای اختصاصی در پلتفرمهایی مانند فیلیمو و نماوا به روندی استاندارد تبدیل شد.
پلتفرمهای نمایش خانگی در ایران حاصل ترکیبی از رشد تکنولوژی، تقاضای مخاطب برای دسترسی آسان به محتوا، و تلاش تولیدکنندگان مستقل بودند. هرچند شخصیتهایی مانند مهران مدیری به عنوان آغازگر محتوا در این زمینه تأثیرگذار بودند، ولی توسعه فناوری دیجیتال و پلتفرمهایی مثل آپارات، فیلیمو و نماوا باعث تغییر الگوهای مصرف و رشد بازار آنلاین شدند.
از آنجایی که این پلتفرم ها الگو برداری از نوع خارجی آن بوده در ارائه بعضی خدمات مانند امکان اشتراک ماهانه یا سالانه و ساخت فیلم ها و سریال های اختصاصی شبیه هستند، اما در نوع خارجی یاهمان نتفلکیس هیچ محدودیت جغرافیایی برای دسترسی و ساخت و تولید وجود ندارد در حالیکه تمرکز پلتفرهای ایرانی روی محتوای داخلی بوده و در دسترسی محدودیت وجود دارد. ناگفته نماند بستر اینترنت ایران به دلیل محدودیت های ساختاری قادر نیست کیفیت قابل توجهی را در محتوای استربم به مخاطبان خود ارائه دهد و این نقطه ضعف بزرگی است.
سخن پایانی
تغییر مدل سنتی اجاره فیلم به مدل آنلاین تحولی جدید در صنعت سینما محسوب میشود، نتفلیکس با استفاده از دادههای کاربران و الگوریتمهای هوشمند، محتوا را شخصیسازی و پیشنهادات دقیقتری به کاربران بر اساس سلایق آنها ارائه کرد. همین شخصی سازی و اهمیت به انتخاب مخاطب، علاقه مندان زیادی را به خود جلب کرد. این شرکتها سعی نمودند با سرمایهگذاری در تولید محتوای اختصاصی و باکیفیت، که مخاطبان زیادی را با سلایق مختلف میشناخت جذب کند. راز موفقیت نتفلیکس پشتیبانی از چندین زبان و ارائه محتوا برای فرهنگهای مختلف است و کمتر کسی است که نام و آهنگ ابتدایی معروف آنرا نشناسد. اگرچه سرویسهای ایرانی توانایی رقابت مستقیم با نتفلیکس در سطح جهانی را ندارند، اما با توجه به نیازها و محدودیتهای بومی، توانستهاند جایگاه خوبی میان مخاطبان داخلی پیدا کنند.
