عصری نو_مدیر دفتر پژوهش و مدیریت دانش شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران هشدار داد که مصرف بیش از ۸۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر کشور، آینده آب ایران را تهدید میکند و تأکید کرد تنها راه عبور از این بحران، مدیریت مصرف، آموزش و فرهنگسازی است.
سعید جمالی، مدیر دفتر پژوهش و مدیریت دانش شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران با اشاره به اینکه در حال حاضر با خشکسالی بیسابقه ای مواجه هستیم، اظهار کرد: اگرچه در دهههای گذشته نیز با شرایط مشابهی مواجه بودیم، اما تفاوت اصلی در تداوم خشکسالی است. در سالهای گذشته، سازهها و تأسیساتی با هدف افزایش پایداری منابع آبی طراحی و اجرا شدهاند که در اغلب موارد هم موفق بودهاند. زمانی که کشور پنج تا شش سال متوالی درگیر خشکسالی میشود، بهترین، دقیقترین تأسیسات و تجهیزات نیز دیگر قادر به تأمین نیازهای تعریفشده نخواهند بود.
وی افزود: بهصورت کلی منابع آبی کشور بسیار محدود است، اما مصارف بسیار بالاست. رویکرد حاکمیتی در اغلب دورههای تاریخی، بهویژه در دوره معاصر، تمرکز بر مدیریت منابع بوده است؛ یعنی ذخیرهسازی آبهای سطحی از طریق سدسازی و برداشت از منابع زیرزمینی با استفاده از چاهها. در حالی که در بسیاری از کشورهای دنیا، همزمان با مدیریت منابع، کنترل مصرف نیز بهطور جدی دنبال میشود.
جمالی ادامه داد: در کشور طی سالهای گذشته با تأکید بر رویکردهای عدالتمحور تلاش شده آب در دسترس همه قرار گیرد، اما از ابزارهای حاکمیتی برای کنترل مصرف غفلت شده است. این ابزارها شامل آموزش و پرورش، فرهنگسازی عمومی و ابزارهای قیمتی میشود. بنابراین زمانی که آب شهری و کشاورزی با قیمت بسیار پایین عرضه میشود، انگیزه و تمایلی برای مدیریت مصرف باقی نمیماند. بنابراین برای تولید محصولات خشک کشاورزی، آب بسیاری مصرف میشود که نسبت به استانداردهای جهانی بیشتر است و این روند به معنای ارزان بودن آب است و کشاورز به دنبال روشهای نوین کشاورزی نمیرود. از سوی دیگر در بخش شهری مشاهده میکنیم که سرانه مصرف آب ایرانی همانند کشورهایی که آب زیادی دارند است.
۲ شاخص اصلی سرانه منابع آب تجدید پذیر و سرانه مصرف آب
مدیر دفتر پژوهش و مدیریت دانش شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران تشریح کرد: دو شاخص اصلی سرانه منابع آب تجدید پذیر و سرانه مصرف آب وجود دارد. نسبت این دو شاخص نشان میدهد چه سهمی از منابع تجدیدپذیر مصرف میشود. این عدد در ایران به بیش از ۸۰ درصد رسیده، در حالی که استاندارد جهانی حدود ۴۰ درصد است. رسیدن به اعداد ۸۰ تا ۹۰ درصد به معنای ورود به مرز بحران است و نشان میدهد با کاهش بارش، کشور دچار چالش میشود. به عبارتی این وضعیت نوعی خشکسالی القایی است که خودمان آن را تشدید کردهایم.
وی با بیان اینکه خشکسالی نیز دسته بندیهای متعددی دارد، تصریح کرد: نوعی خشکسالی هوا شناسی وجود دارد که بارشها کاهش پیدا میکند. در خشکسالی هیدرولوژیکی با کاهش بارشها چند ساله روان آبها کم میشوند. سپس خشکسالی کشاورزی را داریم که با کم شدن روان آبها محصولات کشاورزی کم میشوند و در مرحله بعدی خشکسالی اجتماعی رخ میدهد که جامعه متوجه اتفاقی که رخ داده میشود و ما اکنون در مرحله آخر قرار داریم. در این زمان تمرکز اصلی باید بر مدیریت مصرف باشد و مؤثر ترین اقدام آموزش و فرهنگ سازی است.
جمالی در پایان در پاسخ به این سوال که نقش فناوریهای نوین در این حوزه چیست؟ گفت: فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، سامانههای پایش، کنترل و نظارت ابزارهای بسیار خوبی هستند، اما مسئله اصلی بستر استفاده از آنهاست. ما نمیتوانیم دانش را صرفاً وارد کنیم بدون آنکه زمینه فرهنگی، اجتماعی و اجرایی آن فراهم باشد. لازم است هم به علم روز دنیا اشراف داشته باشیم، هم ویژگیهای جامعه خود را بشناسیم و در نهایت این دانش را متناسب با نیازهای کشور بومیسازی کنیم.
