عصری نو_ایران برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹ قیمت بنزین را افزایش داد. این تصمیم در شرایط تورم بالا، فشارهای اقتصادی شدید و هزینه سنگین یارانههای سوخت اتخاذ شده و میتواند پیامدهای گستردهای در زندگی مردم و اقتصاد کشور به همراه داشته باشد.
جمهوری اسلامی ایران برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹، افزایش قیمت سوخت را اعلام کرد؛ افزایشی که همزمان با فشارهای اقتصادی و بحرانهای زیستمحیطی اعمال میشود.
بر اساس نظام جدید قیمتگذاری که از نیمهشب ۱۳ دسامبر اجرایی شد، رانندگان برای ۶۰ لیتر اول ماهانه هر لیتر ۱۵ هزار ریال (حدود ۴٫۷ سنت آمریکا به ازای هر گالن) پرداخت میکنند؛ برای ۱۰۰ لیتر بعدی ۳۰ هزار ریال (۹٫۴ سنت به ازای گالن) و برای مازاد بر آن ۵۰ هزار ریال (۱۵٫۷ سنت به ازای گالن). ایرانیان با یارانههای سخاوتمندانه دولتی، ارزانترین بنزین جهان را مصرف میکنند، در حالی که هزینه تولید سوخت ۲۰ برابر قیمت مصوب است.
فشار اقتصادی و ناترازی سوخت
مسعود پژشکیان، رئیسجمهور، پیشتر هشدار داد که دولت نمیتواند با مصرف داخلی فراتر از ظرفیت پالایشی و واردات پرهزینه، سوخت فوقارزان را برای همیشه حفظ کند. ایران همزمان با تورم حدود ۴۰ درصدی، سالانه ۵۰ میلیارد دلار یارانه سوخت هزینه میکند؛ بالاترین رقم در میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس.
هزینه واردات بنزین به ۷۰۰ هزار ریال در لیتر (۲٫۳۴ دلار به ازای گالن) رسیده که بسیار بالاتر از قیمت جایگاههاست. کشور امسال ۶ میلیارد دلار برای واردات بنزین خرج میکند، زیرا تقاضا از تولید داخلی پیشی گرفته. این افزایش قیمتها تا حدی برای مهار مصرف بالای سوخت است.
ریسک ناآرامی و قاچاق سوخت
افزایش قیمت بنزین خطر موج تازه اعتراضات را به همراه دارد؛ ایرانیان سوخت ارزان را حق مسلم خود میدانند. در ۲۰۱۹، افزایش ۲۰۰ درصدی قیمتها اعتراضات سراسری به راه انداخت.
ارزان بودن سوخت همچنین قاچاق را رونق داده؛ روزانه ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر بنزین به افغانستان و پاکستان (با قیمت ۲۰ برابر ایران) قاچاق میشود.
تولید نفت، صادرات و دور زدن تحریمها
ایران با مسیرهای پیچیده صادراتی و تقاضای چین، درآمد نفتی قابل توجهی کسب میکند. تولید نفت در اواخر ۲۰۲۵ بین ۳٫۲ تا ۴٫۲ میلیون بشکه در روز نوسان داشته و پیشبینی ثبات ۳٫۳۴ میلیون بشکه در ۲۰۲۶ حکایت دارد؛ با حمایت فروش به چین و همکاری روسیه-چین.
۹۰ درصد صادرات نفت ایران به چین است که از «ناوگانهای تاریک» برای دور زدن تحریمها استفاده میکند. خریداران دیگر سوریه، امارات و ونزوئلا هستند. بنادر تیانجین و چینگدائو چین و فجیره امارات مراکز اصلیاند. در اکتبر، صادرات ۲٫۱۵ میلیون بشکه (۱٫۹۳ میلیون خام) با تخفیف ۵-۱۰ درصدی نسبت به برنت بود؛ ۴۰ کشتی از ۵۳ فروند تحریمشدهاند.
پیامدهای تورمی و اشتغال
منتقدان هشدار میدهند هر ۱۰ هزار ریال افزایش قیمت بنزین، تورم را ۵ درصد بالا میبرد. بنزین ارزان بیش از ۸ میلیون شغل رانندگی (۱۰ درصد جمعیت، عمدتاً آنلاین) ایجاد کرده؛ مشابه ۸٫۸ میلیون راننده جهانی اوبر.
مصرف سرانه انرژی ایران ۳٬۲۶۶ کیلوگرم معادل نفت (kgoe) است؛ کمی بالاتر از میانگین اروپا (۳٬۱۸۹) اما کسری از قطر (۱۶٬۶۸۴). کشورهای خلیج فارس به دلیل منابع هیدروکربنی، صنایع انرژیبر و اقلیم گرم، بالاترین مصرف سرانه جهانی را دارند.
